دشت حاصلخيز و پربركت خوزستان در جنوب ايران از روزگار باستان مورد توجه اقوام ما قبل تاريخ بوده و با جلگه بين النهرين ارتباط و هم‌بستگى كامل داشته است . اما منطقه كوهستانى مسجد سليمان در جبهه شمال شرقى اين دشت را ، كه در آن زمان پوشيده از جنگل بوده ، بايد ييلاق آن محسوب داشت كه در دامنه خود تمدنهاى زيادى را پذيرا شده است . قديمىترين تمدن ما قبل تاريخ ، مربوط به زندگى غارنشينى در شمال غربى اين شهرستان مىباشد كه در كوههاى بختيارى ، از مكانى به نام تنگ پبدا « 1 » كه هم نام دره‌اى است كه غار در آن قرار گرفته ، به دست آمده است . اين محل در سال 1941 توسط گريشمن حفارى شد و آثار سه دوره متمايز مربوط به دوران مختلف غارنشينى در آن يافت شد ، كه عبارت بودند از ابزار و اشياى سنگى ، استخوانى و سفالى متعلق به دوره نوسنگى ( نئوليتيك ) . دشت خوزستان براى اولين بار به شهادت الواح مكشوفه در محلهاى مختلف در حدود 3000 ق . م ، وارد دوره تاريخى مىشود . از جمله باستان‌شناس فقيد دلوگاز « 2 » رئيس هيئت اعزامى امريكايى در دامنه كوههاى زاگرس در مكانى به نام چغاميش به الواحى مربوط به دوره آغاز ادبيات دست يافت . بدون شك حوزه مسجد سليمان كه در دامنه كوههاى زاگرس واقع شده به علت اوضاع طبيعى و شرايط خاص جغرافيايى آثار گرانبهايى از تمدنهاى ما قبل تاريخ و تاريخى را در دل خود نهفته دارد . در كوههاى شمال غربى مسجد سليمان ، در منطقه ايذه آثار باارزشى از دوره ايلام نو و نقوش برجسته زيادى از اين زمان و دوران اليمايى و پارت وجود دارد . در خود شهر نيز بقاياى آثار باستانى دوره تاريخى نظير سر مسجد و ويرانه‌هاى مصطبه نشانه شاخصى از مدنيتهاى آغاز دوره هخامنشيان تا دوره پارت مىباشد . تپه 26 مسجد سليمان را نيز بايد در رديف همين آثار ارزشمند به شمار آورد كه در

--> ( 1 ) . Pabde . ( 2 ) . Delugaz .